2.09.2026
Fundacja rodzinna funkcjonuje w polskim prawie od maja 2023 roku. Po ponad trzech latach warto sprawdzić nie tylko to, jakie korzyści realnie daje właścicielom firm, ale też co zmieniło się w międzyczasie w przepisach, bo akurat w 2026 roku wydarzyło się w tym temacie więcej niż w poprzednich latach.
Fundacja rodzinna to odrębna osoba prawna, której zadaniem jest gromadzenie majątku rodzinnego, zarządzanie nim oraz wypłacanie świadczeń wskazanym przez fundatora beneficjentom. Fundator może wnieść do niej między innymi udziały i akcje spółek, nieruchomości, środki pieniężne, obligacje oraz inne instrumenty finansowe. Majątek jest następnie zarządzany zgodnie z zasadami określonymi w statucie, a beneficjenci otrzymują świadczenia zgodnie z wolą fundatora.
W firmach rodzinnych najtrudniejszy moment zwykle nie następuje w trakcie działalności, tylko w chwili, gdy właściciel odchodzi na emeryturę albo umiera. Spadkobiercy często mają różne wizje rozwoju firmy, a część z nich w ogóle nie jest zainteresowana jej prowadzeniem. Bez odpowiedniej struktury prowadzi to do podziału majątku między spadkobierców, co w praktyce oznacza rozdrobnienie firmy albo konflikt w rodzinie.
Fundacja rodzinna pozwala oddzielić własność majątku od bieżącego zarządzania biznesem. Majątek pozostaje w strukturze fundacji i nie podlega automatycznemu podziałowi spadkowemu, dzięki czemu można zachować kontrolę nad firmą, zabezpieczyć interesy rodziny i zapewnić ciągłość działalności przedsiębiorstwa niezależnie od tego, co dzieje się na poziomie pokoleniowym.
Uporządkowana sukcesja jest głównym powodem, dla którego przedsiębiorcy w ogóle sięgają po fundację rodzinną. Fundator sam określa zasady zarządzania majątkiem i sposób przekazywania świadczeń beneficjentom, dzięki czemu przyszłość firmy nie zależy wyłącznie od zasad dziedziczenia ustawowego.
Z uporządkowaniem sukcesji idzie w parze ochrona majątku przed rozdrobnieniem. Skonsolidowanie udziałów, nieruchomości i innych aktywów w jednym podmiocie ułatwia ich długoterminowe zarządzanie, co ma szczególne znaczenie dla rodzin posiadających kilka spółek lub znaczny majątek inwestycyjny.
Fundacja rodzinna może też inwestować zgromadzony majątek zgodnie z przyjętą strategią, więc aktywa pracują na rzecz kolejnych pokoleń, a nie tylko czekają na formalne przekazanie spadkobiercom.
Dodatkowym argumentem są preferencje podatkowe. Wniesienie majątku do fundacji jest neutralne podatkowo, a sama fundacja co do zasady korzysta ze zwolnienia z CIT od dochodów uzyskiwanych w ramach dozwolonej działalności. Podatek w wysokości 15% CIT pojawia się dopiero w momencie wypłaty świadczeń beneficjentom lub przy likwidacji fundacji, a świadczenia dla najbliższej rodziny fundatora, czyli tzw. grupy zero, są dodatkowo zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych. Warto pamiętać, że prowadzenie przez fundację działalności wykraczającej poza dozwolony zakres oznacza sankcyjną stawkę 25% CIT.
Ustawa o fundacji rodzinnej od początku zakładała przegląd jej funkcjonowania po trzech latach obowiązywania, więc rok 2026 z założenia miał być momentem podsumowań. W praktyce okazał się bardziej burzliwy, niż zakładano.
Pod koniec listopada 2025 roku Prezydent RP zawetował nowelizację ustawy o CIT, która od 1 stycznia 2026 roku miała zaostrzyć zasady opodatkowania fundacji rodzinnych. W efekcie tego weta w 2026 roku nadal obowiązują dotychczasowe, korzystne zasady opodatkowania fundacji, bez trzyletniego lock-upu i bez nowych ograniczeń.
Odrzucona nowelizacja zakładała między innymi trzyletni okres karencji (lock-up) na sprzedaż wniesionego majątku oraz ograniczenie zwolnień dla części przychodów z najmu. Zapowiedziany ustawowo przegląd funkcjonowania przepisów został przedstawiony przez rząd w czerwcu 2026 roku i zapowiada dalsze prace legislacyjne, w tym możliwą przebudowę modelu opodatkowania fundacji. Na ten moment są to jednak propozycje kierunkowe, a nie obowiązujące normy prawne.
Dla właścicieli firm oznacza to dwie rzeczy naraz: bieżące zasady pozostają korzystne, ale projektując strukturę fundacji, warto uwzględniać perspektywę zmian w kolejnych latach, a nie tylko stan prawny na dziś.
Fundacja rodzinna nie jest rozwiązaniem uniwersalnym. Jej utworzenie i bieżące prowadzenie wymaga odpowiedniego przygotowania organizacyjnego, prawnego i księgowego, więc nie zawsze będzie opłacalna dla właścicieli małych firm albo przedsiębiorców bez znaczącego majątku do zabezpieczenia.
Przed podjęciem decyzji warto rzetelnie ocenić wartość majątku planowanego do wniesienia, strukturę rodziny i krąg potencjalnych beneficjentów, faktyczne cele sukcesyjne oraz koszty bieżącej obsługi prawnej, podatkowej i księgowej. To właśnie ten ostatni punkt bywa najczęściej niedoszacowany na etapie planowania.
Fundacja rodzinna nie jest wyłącznie narzędziem sukcesyjnym. To pełnoprawny podmiot, który musi prowadzić księgi rachunkowe, sporządzać sprawozdania finansowe, realizować obowiązki podatkowe oraz przygotowywać raporty zarządcze i dokumentację księgową na bieżąco. Z tego powodu coraz więcej fundacji korzysta ze wsparcia biur rachunkowych, które mają już doświadczenie w obsłudze tego konkretnego typu podmiotu, ponieważ jego rozliczenia różnią się w szczegółach od standardowej księgowości spółek. Meritoros prowadzi pełną księgowość fundacji rodzinnych, w tym bieżące raportowanie i przygotowywanie sprawozdań finansowych.
Dla właścicieli firm, którym zależy na ochronie majątku, uporządkowaniu sukcesji i zapewnieniu ciągłości biznesu, fundacja rodzinna po ponad trzech latach funkcjonowania nadal pozostaje jednym z najbardziej dopracowanych narzędzi dostępnych w polskim systemie prawnym, a listopadowe weto utrzymało korzystne zasady opodatkowania na kolejny rok.
Nie oznacza to jednak, że sprawdzi się w każdej sytuacji. To, czy fundacja faktycznie zadziała zgodnie z zamierzeniem, zależy przede wszystkim od jakości statutu i zasad działania ustalonych na etapie planowania, a nie od samego faktu jej założenia. Błędy popełnione na tym etapie ograniczają korzyści, które fundacja miała zapewnić, dużo skuteczniej niż jakakolwiek przyszła zmiana przepisów.
