Od 18 października 2026 r. lekarz medycyny pracy co do zasady wystawia orzeczenie w postaci elektronicznej, a pracownik znajduje je na Internetowym Koncie Pacjenta (IKP). Zmieniła się forma dokumentu i sposób jego obiegu. Nie zmieniły się obowiązki pracodawcy: kierowanie na badania, pokrywanie ich kosztów, pilnowanie ważności orzeczeń i niedopuszczanie do pracy osób bez aktualnego orzeczenia.
Co dokładnie zmieniło się w medycynie pracy w 2026 roku?
Podstawą zmian jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z 20 marca 2026 r., które nowelizuje rozporządzenie z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników. Wdrożenie rozłożono w czasie. W kwietniu 2026 r. ruszył okres przejściowy, w którym orzeczenie mogło mieć postać papierową albo elektroniczną. Ostatnim dniem tego okresu był 17 października 2026 r.
Od 18 października elektroniczna forma jest zasadą, z wyjątkami przewidzianymi w przepisach. Orzeczenie staje się częścią elektronicznej dokumentacji medycznej. Badanie wygląda przy tym tak samo jak wcześniej: lekarz orzeka po osobistym zbadaniu pracownika, a nie zdalnie.
Jakie obowiązki pracodawcy się nie zmieniają?
Pracodawca nadal ponosi koszty badań wstępnych, okresowych i kontrolnych (art. 229 Kodeksu pracy). Badania okresowe i kontrolne powinny odbywać się w miarę możliwości w godzinach pracy, a za czas ich trwania pracownik zachowuje wynagrodzenie. Jeśli badanie odbywa się w innej miejscowości, pracownikowi przysługuje zwrot kosztów przejazdu na zasadach obowiązujących przy podróżach służbowych.
Zgodnie z art. 229 § 4 Kodeksu pracy nie wolno dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego, które stwierdza brak przeciwwskazań na danym stanowisku. Umówiona wizyta, skierowanie albo informacja, że badanie się odbyło, nie zastępują orzeczenia.
Obowiązek obejmuje trzy rodzaje badań:
- wstępne, dla osób przyjmowanych do pracy i w określonych przypadkach przenoszonych na inne stanowiska,
- okresowe, w terminach wyznaczonych przez lekarza,
- kontrolne, po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni, przed powrotem do pracy.
Od badania wstępnego można odstąpić tylko wtedy, gdy spełnione są warunki z przepisów, na przykład gdy pracownik wraca do tego samego pracodawcy na takie samo stanowisko w ciągu 30 dni od zakończenia poprzedniego stosunku pracy. Samo posiadanie wcześniejszego orzeczenia nie wystarcza.
Jak elektroniczne orzeczenie trafia do pracodawcy?
Pracownik odnajdzie orzeczenie na swoim IKP, w obszarze „Dane medyczne”, w sekcji „Medycyna pracy”. Może pobrać je w formacie PDF i przesłać do działu kadr, na przykład e-mailem. Na wizycie może też poprosić o wydruk.
Dostęp pracownika do dokumentu to jedna sprawa, a przekazanie go pracodawcy to druga. Pracodawca nie ma automatycznego wglądu w IKP pracownika ani w jego dokumentację medyczną. Przepisy przewidują także, że orzeczenie przekazuje pracodawcy placówka medycyny pracy, w której odbyło się badanie, w terminie i w sposób określony w umowie z pracodawcą. Warto więc sprawdzić w umowie lub ustalić z placówką, kto wysyła dokument, w jakim terminie i co robić, gdy zawiedzie technika.
Współpraca z podstawową jednostką służby medycyny pracy powinna opierać się na pisemnej umowie (art. 12 ustawy o służbie medycyny pracy). To wymóg obowiązujący od dawna, nie nowość związana z e-orzeczeniami. Zmiana formy orzeczeń nie oznacza automatycznie nowej umowy, ale jest dobrym momentem, by sprawdzić, czy obecna uwzględnia obieg dokumentów elektronicznych.
Czy orzeczenie papierowe wydane po 18 października jest nieważne?
Nie musi być. Elektroniczna forma jest zasadą, ale rozporządzenie przewiduje wyjątki, między innymi sytuacje związane z brakiem dostępu do odpowiedniego systemu teleinformatycznego. Otrzymując papierowe orzeczenie po 18 października, warto sprawdzić, w jakich okolicznościach je wystawiono, zamiast uznawać je z góry za wadliwe.
Pamiętajmy też o rozróżnieniu: wydruk orzeczenia elektronicznego nie jest tym samym co orzeczenie wystawione od początku w formie papierowej.
Skierowanie, zalecenia prozdrowotne i dane o zdrowiu
Skierowanie na badania wystawia pracodawca, a lekarz ocenia zdolność do pracy na podstawie opisu konkretnego stanowiska. Powinno ono zawierać rodzaj badania, nazwę stanowiska, opis warunków pracy, czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe wraz z wielkością narażenia oraz aktualne wyniki pomiarów, jeśli były wykonywane. Opis ograniczony do samej nazwy stanowiska nie wystarcza. Jeśli ktoś pracuje przy komputerze, kieruje zespołem i jeździ w delegacje, każdy z tych elementów powinien znaleźć się w opisie, o ile naprawdę występuje.
Lekarz może też wydać indywidualne zalecenia prozdrowotne, papierowo lub elektronicznie. To odrębny dokument, który nie zastępuje orzeczenia i nie jest podstawą do dopuszczenia lub niedopuszczenia do pracy. Pracodawca powinien pamiętać o minimalizacji danych: nie żąda się od pracownika całej dokumentacji medycznej, tylko tego, co jest niezbędne do wykonania obowiązków z prawa pracy.
Od otrzymania orzeczenia biegnie termin 7 dni na odwołanie, które mogą wnieść zarówno pracownik, jak i pracodawca, za pośrednictwem placówki, która wydała orzeczenie. Warto odnotować datę wpływu dokumentu do firmy.
Od czego zacząć w firmie?
- Sprawdzić, czy firma ma aktualną pisemną umowę z podstawową jednostką służby medycyny pracy i czy opisuje przekazywanie orzeczeń.
- Ustalić z placówką, kto, kiedy i w jaki sposób wysyła orzeczenia oraz jak postępować przy awarii lub papierowym dokumencie.
- Wyznaczyć osobę odpowiedzialną za odbiór orzeczeń i pilnowanie terminów ich ważności.
- Zadbać, by orzeczenie dało się powiązać z konkretnym pracownikiem, a dostęp do dokumentów mieli tylko upoważnieni.
- Zweryfikować skierowania pod kątem rzeczywistych warunków pracy na stanowiskach.
Elektronizacja zmieniła nośnik dokumentu, ale nie przesunęła odpowiedzialności: za niedopuszczenie do pracy osoby bez aktualnego orzeczenia nadal odpowiada pracodawca. Dlatego najlepszym zabezpieczeniem jest jasno przypisany proces, czyli kto odbiera orzeczenie, kto pilnuje terminów i gdzie dokument trafia w aktach.
Najczęstsze pytania
Czy pracownik musi sam dostarczyć pracodawcy elektroniczne orzeczenie?
Pracownik może pobrać orzeczenie w formacie PDF z IKP i przesłać je do kadr, na przykład e-mailem. Przepisy przewidują też, że orzeczenie przekazuje pracodawcy placówka medycyny pracy, w sposób i terminie ustalonych w umowie. Pracodawca nie ma automatycznego dostępu do IKP pracownika, dlatego tryb przekazywania warto ustalić z góry.
Czy można dopuścić pracownika do pracy na podstawie skierowania albo potwierdzenia, że badanie się odbyło?
Nie. Zgodnie z art. 229 § 4 Kodeksu pracy pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego, które stwierdza brak przeciwwskazań na danym stanowisku. Skierowanie ani informacja o odbytej wizycie orzeczenia nie zastępują.
Kto ponosi koszty badań medycyny pracy po wprowadzeniu e-orzeczeń?
Nadal pracodawca. Koszty badań wstępnych, okresowych i kontrolnych ponosi pracodawca (art. 229 Kodeksu pracy) i nie powinien przerzucać ich na pracownika. Elektronizacja zmienia formę i obieg dokumentu, a nie zasady finansowania badań.
